Natuurlijke tuin aanleggen: ecologisch, diervriendelijk en vol vlinders

Wat is een natuurlijke tuin?

Een natuurlijke tuin ziet er niet aangelegd uit. Planten en dieren hebben er een vrije rol, en de tuin gaat op in de omgeving, bijvoorbeeld met een groene erfafscheiding of een vijver.

Een natuurlijke tuin hoeft geen wildernis te zijn. Ook als je niet van een wilde of drukke tuin houdt, zijn er genoeg mogelijkheden. Je kunt de stijl combineren met andere tuinstijlen, zoals een boerderijtuin of een stadstuin, en hij past bij iedere maat tuin. Natuurlijke lijnen spelen een rol, maar belangrijker zijn een duurzame materiaalkeuze, een goed beplantingsplan en een onderhoud zonder chemische middelen.

Er zijn verschillende varianten, die je vaak combineert:

Vogeltuin

Vogels vinden er alles wat ze nodig hebben: voedsel, water, nestplekken en beschutting.

Vlinder- of bijentuin

Gericht op nectar- en stuifmeelplanten voor vlinders, bijen en andere insecten. Laat zich goed combineren met een vogeltuin.

Weelderige tuin

De natuur krijgt bijna vrij spel, met bomen, gras, planten en bloemenmengsels door elkaar.

Ecologische of duurzame tuin

Geen gif of kunstmest, alleen natuurlijke en hergebruikte materialen, en alles wordt op een natuurlijke manier opgelost.

Natuurlijke tuin aanleggen: zo pak je het aan

Ook een natuurlijke tuin begint met een plan: een tuinontwerp en een beplantingsplan. Daarna doet de natuur een groot deel van het werk.

Veel groen, weinig verharding

Laat ongeveer twee derde van de tuin uit beplanting bestaan. De rest is gazon, terras en paden. Zo kan regenwater goed in de grond zakken en heb je geen last van plassen.

Inheemse planten

Kies vooral planten die van nature in jouw regio voorkomen. Kies je een uitheemse soort, zorg dan dat hij past bij de bodem en het klimaat, en dat hij niet gaat woekeren.

Niet in rijen planten

Zet planten niet in strakke lijnen, maar zo dat het lijkt alsof ze vanzelf zijn opgekomen.

Natuurlijke paden

Gebruik grind, houtsnippers of schelpen voor paden, en rustieke tegels of gebakken klinkers voor het terras.

Natuurlijke decoratie

Een vuurkorf, vogelhuisjes en tuinmeubels van hout passen beter dan kunststof.

Kies voor het hele jaar. Combineer bloeiende planten met wintergroene soorten, zodat de tuin ook in de winter groen en levendig blijft. Weelderige struiken met heide en veldbloemen ogen bijna schilderachtig.

Planten voor een natuurlijke tuin

Longkruid, met karakteristiek gevlekt blad

Wilde rozen, zoals hondsroos

Tulpen en andere bloembollen

Vergeet-mij-nietjes

Kruipend zenegroen, ook een bodembedekker

Boterbloemen (let op: ze kunnen woekeren)

Duurzame materialen en een groene erfafscheiding

Kies duurzame materialen: natuursteen, keramiek of beton met duurzaamheidskeurmerken, en oud-Hollandse tegels of gebakken klinkers voor een natuurlijke uitstraling. Hergebruik bestaande materialen waar het kan. Combineer verharding altijd met beplanting: een tuin vol bestrating is niet ecologisch en vraagt bovendien meer onderhoud.

Tuinmeubels van hout, bij voorkeur van Europese houtsoorten zoals eiken, lariks of douglas, passen goed. Je kunt ze ook zelf maken.

Voor de erfafscheiding kies je een haag of groene wand. Ook gestapelde platte stenen of gevlochten wilgentenen passen. Kies bij voorkeur inheemse soorten, want die bieden dieren het meeste voedsel en beschutting.

Planten voor een groene erfafscheiding

Beuk

Meidoorn

Liguster

Taxus

Klimop

Struikkamperfoelie

Leibomen

10 ideeën voor een ecologische tuin

In een ecologische tuin werk je samen met de natuur. Ook een kleine tuin, stadstuin of zelfs een dak kun je ecologisch inrichten.

1. Trek nuttige insecten aan

Lieveheersbeestjes, gaasvliegen en zweefvliegen eten bladluizen. Je lokt ze met bloemen als goudsbloemen, zonnebloemen en schermbloemigen zoals dille.

2. Laat vogels helpen

Vogels eten slakken, rupsen en larven. Met voederplekken en nestkasten nodig je ze uit, en heb je minder bestrijdingsmiddelen nodig.

3. Zorg voor een gevarieerde plantenmix

Een gevarieerde beplanting is gezonder en mooier. Hoge planten geven schaduw aan lagere, zongevoelige planten.

4. Maak een moestuin

Groente, fruit en kruiden passen goed in een ecotuin, ook in potten of tussen de borderplanten. Tuiniers combineren graag bieslook bij tomaten, knoflook bij rozen en dille bij komkommers: de geur zou plagen weghouden en nuttige insecten aantrekken.

5. Maak compost

Compost brengt nuttige micro-organismen in de bodem, houdt vocht vast en is een natuurlijk alternatief voor kunstmest. Composteer groente- en fruitresten, koffiedik, eierschalen, theebladeren, papier en tuinafval, maar geen vlees, vis of botten.

6. Vang regenwater op

Met een regenton gebruik je minder leidingwater voor de tuin.

7. Kies houten tuinmeubels

Bij voorkeur van Europese houtsoorten.

8. Maak een groene overkapping

Laat een houten pergola begroeien, of kies dakbomen zoals dakplataan, daklinde, dakamberboom, dakeik of wintergroene daklaurier. Een overkapping met een groen dak vangt regenwater op en isoleert.

9. Gebruik klimplanten

Langs muren, schuttingen en erfafscheidingen.

10. Leg een natuurlijke vijver aan

Waterplanten houden het water helder. Een vijver kan ook dienen als wadi om regenwater op te vangen, met een overstort voor het overtollige water.

Een diervriendelijke tuin aanleggen

In een diervriendelijke tuin vinden dieren voedsel en een plek om te wonen: een boom voor vogels, struiken en bloemen voor insecten, water voor amfibieën. Insecten komen af op nectar, stuifmeel, bessen en zaden. Daarna volgen vogels en amfibieën. Veel dieren hebben een functie in de tuin: bijen en vlinders bestuiven bloemen, vogels en egels eten slakken en rupsen.

Vijf tips

Niet te opgeruimd

Veel dieren houden van een tuin met een grote variatie aan planten, een stapel hout, een berg bladeren of wat potten. Ruim in het najaar niet alles op.

Water

Een vijver, poel of moerasje trekt kikkers, padden en salamanders aan. Zij eten muggen en slakken.

Schone voederplekken

Houd voederplekken en silo’s schoon en heel.

Diervriendelijke planten

Vlinderstruik, zonnehoed, klimop en hemelsleutel. Een haag is een goede schuilplek voor vogels.

Eekhoorns

Een voederplaats met noten en eikels trekt eekhoorns aan.

Dieren in de tuin

Vogels

Hang nestkasten op, zet een vogelbad neer en geef in de winter vetbollen of zaden. Dichte bomen en struiken geven beschutting. Planten op verschillende hoogtes met een gespreide bloei trekken insecten aan, en die trekken weer vogels.

Egels

Egels eten slakken, rupsen, kevers en pissebedden. Laat takken en bladeren liggen als schuil- en overwinteringsplek, gebruik geen gif en maak een egelpoortje van ongeveer 13 bij 13 centimeter in de schutting. Wil je bijvoeren, geef dan kattenvoer en een schaaltje water, geen melk, brood of pindakaas.

Vleermuizen

Een vleermuiskast hoog aan een muur of boom trekt vleermuizen aan, die ’s nachts muggen en andere insecten eten.

Vlinders en bijen

Zie de vlindertuin hieronder.

Vlindertuin aanleggen

Er zijn minder vlinders dan vroeger, onder meer door bestrijdingsmiddelen en het verdwijnen van bloemrijke graslanden. Met de juiste planten help je ze een handje. Kies planten met een gespreide bloeitijd, zodat er van het voorjaar tot de herfst nectar is. Vlinders komen vooral af op paarse, rode, gele en oranje bloemen. Zorg ook voor verschillende hoogtes in de beplanting: vlinders gebruiken planten als oriëntatiepunt. Een zonnige, beschutte plek werkt het best.

Top 10 vlinderplanten volgens De Vlinderstichting, op bloeitijd

Winterheide

Sneeuwbal

Judaspenning

Lavendel

Vlinderstruik

IJzerhard

Koninginnenkruid

Hemelsleutel

Herfstaster

Klimop

Meer nectarplanten

Blauw en paars

Blauwe knoop, kleine maagdenpalm, kruipend zenegroen, maarts viooltje, marjolein, slangenkruid, vergeet-mij-nietje, watermunt, beemdkroon, knoopkruid, grote kattenstaart, wilde tijm en struikhei.

Geel

Boerenwormkruid, paardenbloem, rolklaver, biggenkruid, grote teunisbloem, leeuwentand, muizenoor en sporkehout.

Roze en rood

Adderwortel, dagkoekoeksbloem, echte koekoeksbloem, muskuskaasjeskruid, muurbloem, pinksterbloem en braam.

Wit

Engelwortel, margriet, duizendblad, look-zonder-look, vlier, witte klaver en wilde bertram.

Vergeet de rupsen niet. Houd een deel van de tuin niet te netjes, zodat vlinders eitjes kunnen leggen. Brandnetels zijn bijvoorbeeld waardplant voor de dagpauwoog en de kleine vos. Laat aangevreten blad zitten; de plant overleeft het wel. Wees in het najaar voorzichtig met harken en snoeien, want dan neem je eitjes en poppen mee. Geef in droge periodes water, zodat de bloemen nectar blijven maken.

Let op: jakobskruiskruid trekt vlinders aan, maar is giftig voor paarden en vee. Plant het niet in de buurt van een weiland. Ook het peperboompje is giftig.

Hoeveel onderhoud vraagt een natuurlijke tuin?

Een natuurlijke tuin lijkt onderhoudsvrij, maar het tegendeel is waar. Je vormt een eenheid met de natuur, en dat vraagt gemiddeld juist wat meer tijd. Vooral in voorjaar, zomer en najaar ben je bezig met blad ruimen, onkruid beheersen, vegen en maaien. Je moet ook voorkomen dat sterke soorten de tuin overnemen. Daar zit het meeste werk.

Het hoeft geen reden te zijn om niet voor een natuurlijke tuin te kiezen. Wat onkruid is geen probleem, zolang het niet overheerst en het eindbeeld niet verstoort. Bodembedekkers nemen veel werk uit handen: ze vormen snel een dicht netwerk van wortels en blad waar onkruid geen kans krijgt. Bekende soorten zijn kleine maagdenpalm, lievevrouwebedstro, kruipend zenegroen, dikkemanskruid, mansoor en waldsteinia. Het zwaardere onderhoud kun je ook laten doen door een hovenier.