Onderhoudsvriendelijke tuin: planten, buxusvervangers en minder onderhoud

Onderhoudsvrije tuin of onderhoudsvriendelijke tuin?

Een onderhoudsvrije tuin wordt ook wel een onderhoudsarme of onderhoudsvriendelijke tuin genoemd. Maar onderhoudsvrije planten bestaan niet: je zult je tuin altijd een beetje moeten verzorgen.

Er zijn wel planten die zeer zelfstandig zijn. Met een minimale inzet heb je dan toch een groene tuin waar je van kunt genieten. Planten hebben bovendien een nuttige functie en geven de tuin uitstraling. Het is zonde om ze weg te laten omdat je weinig tijd hebt.

Het meeste werk, en het werk waar de meeste mensen een hekel aan hebben, is onkruid wieden. Een onderhoudsvriendelijke tuin draait daarom vooral om het voorkomen van onkruid: met een dichte beplanting en een goed voorbereide bodem.

Wat is onderhoudsarme beplanting?

Zoek je onderhoudsarme beplanting, kijk dan naar de eigenschappen van de plant. Een onderhoudsvriendelijke plant voldoet aan vier voorwaarden:

Doet het op iedere grondsoort

Een plant die zich op vrijwel elke grond staande houdt, hoef je weinig te bemesten en de grond hoeft niet steeds verrijkt te worden.

Groeit langzaam

Een snelle groeier moet je vaak snoeien om hem binnen de perken te houden. Een langzame groeier niet.

Heeft een goede wortelstructuur

Een plant die diep wortelt, haalt vocht dieper uit de bodem. Je hoeft dan minder vaak water te geven.

Is wintervast

Een plant die niet wintervast is, moet je bij vorst beschermen of binnenzetten.

De 10 meest onderhoudsvriendelijke planten

Hieronder staan tien planten die weinig aandacht vragen, in willekeurige volgorde. Het is een combinatie van tuinplanten, planten voor pot of terras en kamerplanten. Zo zie je dat je vrijwel iedere plek kunt beplanten zonder er veel werk aan te hebben.

Voor de tuin en het terras

Ooievaarsbek

Geranium

Vaste plant voor de border met bloemen in onder meer paars, blauw, roze en wit. Trekt vlinders aan. De plant heeft weinig eisen en kan een lange droge periode overbruggen. Extra water geven is meestal niet nodig.

Chrysant

Chrysanthemum

Bloeit laat in het jaar met ver openstaande, kleurrijke bloemen en is daardoor een goede combinatieplant. Geef alleen water als de grond echt uitdroogt en maak de grond niet te nat. Kies voor de border een winterharde tuinchrysant.

Vetplant

Sedum en verwanten

In veel vormen en maten verkrijgbaar en doet het prima op droge grond. In de bloeiperiode in de zomer iets meer water geven dan in de winter, verder niets. Voorwaarde is een zonnige plek.

Vlijtig liesje

Impatiens

Voor pot, balkon of border, maar niet in de volle zon. Af en toe water, verder weinig zorg. Vlijtig liesje is niet winterhard en wordt in de tuin als eenjarige gebruikt.

Voor binnen of in pot

Cactus

Komt uit warme, droge gebieden en kan lang zonder water. In een warme periode is eens per maand water ruim voldoende, als het koud is eens per drie maanden. Bemesten is niet nodig en snoeien ook niet: de cactus groeit langzaam.

Aloë vera

Lijkt in uiterlijk en verzorging op de cactus. Af en toe wat water, meer hoef je niet te doen.

Vrouwentong

Sansevieria

Opvallende plant met rechtopstaande, stevige groene bladeren met geelgroene randen. Geef pas water als de grond volledig droog is. Bij twijfel geen water: te veel water is de grootste bedreiging.

Treurvijg

Ficus benjamina

Volle plant met glimmend blad. Heeft weinig water nodig en groeit langzaam, dus snoeien is zelden nodig. De treurvijg is niet winterhard: in Nederland is het een kamerplant die in de zomer naar buiten kan.

Lepelplant

Spathiphyllum

Witte bloem met een wit schutblad. De plant laat zelf zien wanneer hij water nodig heeft: hangende bladeren betekenen water geven, rechtopstaande bladeren betekenen dat er genoeg is. Niet in de volle zon zetten.

Dracaena

Smalle plant met veel stevige, uitlopende bladeren, in meerdere kleurtinten. Vraagt weinig aandacht. Geef eerder te weinig dan te veel water.

Het eerste jaar is bepalend

In het eerste jaar na de aanleg steek je de meeste tijd in je tuin. Die tijd is een investering: planten ontwikkelen zich sneller, waarna je veel minder onderhoud hebt.

Na het planten hebben planten tijd nodig om zich te ontwikkelen. Als de bodemverbetering goed is uitgevoerd, is na één jaar een borderdichtheid van 70 tot 90% haalbaar. Hoe eerder de border volgroeid is, hoe minder ruimte er overblijft voor onkruid.

Pluk onkruid in de border met de hand. Met schoffelen is de kans groot dat je planten beschadigt en het onkruid niet volledig verwijdert.

Bestrating lijkt onderhoudsarm, maar onkruid tussen tegels en voegen is een bekende bron van werk. Een goed opgebouwde border vraagt na het eerste jaar vaak minder tijd dan een vergelijkbaar oppervlak verharding.

Drie keer per jaar grondig onderhoud

Zijn de borders volgroeid, dan merk je dat je door het jaar heen veel minder tijd kwijt bent. Het onderhoud komt dan vooral neer op drie momenten.

1. Voorjaar
   Je legt de basis voor het groeiseizoen. Snoei heesters, bomen en vaste planten, verticuteer het gazon, vul meststoffen aan en reinig de verharding.
2. Zomer
   Snoei de hagen en de bomen die je in de winter niet kunt snoeien. Zet vaste planten terug, zodat ze nog een keer bloeien. Bemest opnieuw.
3. Najaar
   Bereid de tuin voor op de winter. Maak het gazon bladvrij en breng meststoffen aan om de tuin in rust te zetten.

Bemesten in een onderhoudsarme tuin

Bemesten doe je niet alleen voor de korte termijn, maar vooral voor de kwaliteit van de bodem op de lange termijn. Een gezonde bodem geeft sterkere planten en een border die sneller sluit. Vijf vragen komen steeds terug.

Wanneer bemest je?

Bemest drie keer per jaar: in het voorjaar, de zomer en het najaar. Oktober is een goede maand voor de laatste voedingsstoffen voor de winter. Wissel niet steeds van meststof, maar blijf bij één product. Zo krijg je een stabiele, uitgebalanceerde bodem.

Wanneer strooi je kalk?

Kalk stabiliseert de zuurgraad van de bodem. Strooi het alleen als de grond te zuur is; een pH-test of bodemonderzoek laat dat zien. Kalk strooi je in november of december, op het gazon na de laatste maaibeurt en nadat het blad is geruimd. Op klei, leem en veen, waar water slecht wegzakt, schommelt de zuurgraad sterker door hevige regenbuien. Daar kan een tweede keer in februari nodig zijn.

Hoe vaak bemest je?

Dat verschilt per product. Volg de verpakking: meer mest geeft geen beter resultaat.

Organische mest of kunstmest?

Kunstmest met veel stikstof werkt snel, maar bevat veel zouten en forceert de groei. Bij overdosering, en je strooit al snel te veel, kan de bodem uitgeput raken. Organische mest komt geleidelijk vrij en wordt opgenomen naar behoefte. Een beetje te veel wordt op natuurlijke wijze afgebroken. Op de lange termijn geeft het een sterker wortelstelsel en weerbaardere planten en gazon. Houd kinderen en huisdieren bij elke meststof weg tijdens en vlak na het strooien.

Welke kennis heb je nodig?

Meststoffen met één specifiek doel werken het best als je weet wat de bodem mist. Dat lees je alleen af uit een bodemonderzoek door een laboratorium. Zonder die gegevens is een universele, organische mestkorrel de veiligste keuze: die strooit makkelijk, neemt snel op in de bodem en oogt netjes.

Buxus vervanger: alternatieven voor buxus

Buxus (Buxus sempervirens) is een van de populairste haagplanten. Hij blijft het hele jaar groen, laat zich makkelijk in vorm snoeien, verdraagt schaduw en past in grote siertuinen en kleine stadstuinen. Meestal wordt hij gebruikt als lage, strak gesnoeide haag of als bol.

Dat succes heeft een keerzijde. Doordat er zoveel buxus is aangeplant, verspreiden ziekten en plagen zich makkelijk. Er zijn drie bedreigingen.

Bedreigingen voor buxus

Buxusziekte

Calonectria pseudonaviculata (voorheen Cylindrocladium buxicola)

Schimmelziekte die je herkent aan bruine en zwarte vlekken op het blad, zwarte strepen op de takken en bladval. De ziekte verspreidt zich snel en kan de plant doden.

Volutella

Volutella buxi

Schimmel waardoor het blad verbleekt en verkleurt. Sporen verspreiden zich via wind en regen, maar ook via je handen, kleding en tuingereedschap.

Buxusmot

Cydalima perspectalis

Felgroene rups uit Oost-Azië die een buxus in korte tijd kaalvreet en spinsel achterlaat. De mot legt eieren op de bladeren. Bestrijden is lastig, maar mogelijk.

Is de aantasting te groot, dan sterft de buxus af. Je kunt dan een nieuwe buxus planten, of kiezen voor een vervanger met vergelijkbare eigenschappen: wintergroen, een klein ovaal of rond blad, langzame groei, geschikt voor vormsnoei en weinig eisen aan de grond.

Goede buxusvervangers

Japanse hulst ‘Dark Green’

Ilex crenata ‘Dark Green’

Donkergroen blad, compacte groei. Een van de meest gebruikte vervangers.

Japanse hulst ‘Convexa’

Ilex crenata ‘Convexa’

Klein, bol blad. Geschikt voor lage hagen en bollen.

Japanse hulst ‘Green Hedge’

Ilex crenata ‘Green Hedge’

Rechtopgaande groei, geschikt voor hagen.

Japanse hulst ‘Blondie’

Ilex crenata ‘Blondie’

Variant met lichter, geelgroen blad.

Struikkamperfoelie

Lonicera nitida

Klein blad, laat zich goed snoeien en groeit op vrijwel iedere grond.

Kruipende kardinaalsmuts

Euonymus fortunei ‘Vegetus’

Wintergroen, verdraagt schaduw en is geschikt voor lage hagen.

Taxus

Taxus baccata

Klassieke, langzaam groeiende haag die goed tegen snoei kan.

Liguster

Ligustrum

Sterke haagplant die snel dicht groeit.

Japanse hulst groeit het best op humusrijke, iets zure grond die niet te nat staat. Op kalkrijke of drassige grond kan het blad geel worden. Houd daar rekening mee bij je keuze.