Tuinontwerp maken: zo maak je zelf een tuinplan in 10 stappen
Een goed tuinontwerp voorkomt dat je na een paar jaar opnieuw moet beginnen. Met een vaste volgorde, van wensen en tuintekening tot schetsontwerp en aanleg, maak je zelf een tuinplan dat mooi is én in de praktijk werkt.
Terras, lounge, hortensia en gazon
Of je een nieuwe tuin aanlegt of een bestaande tuin volledig vernieuwt: zonder plan gaat het vaak mis. Planten groeien slecht, het gazon wordt een mosvlakte, het terras ligt in de schaduw van de schutting of er blijkt te weinig stroom in de tuin. Veel mensen renoveren hun tuin daardoor na een paar jaar opnieuw, wat uiteindelijk duurder is. Zelf een tuin ontwerpen kan zeker, als je de tijd neemt en de stappen in de juiste volgorde zet. Hieronder lees je hoe je in tien stappen een tuinontwerp maakt, hoe je een tuintekening op schaal maakt, welke fouten je voorkomt en hoe je de tuin klimaatbestendig ontwerpt. Het stappenplan is gebaseerd op de werkwijze van onze ontwerpstudio en hoveniers.
Waarom eerst een tuinontwerp?
De meest gemaakte fout is beginnen zonder plan. Je ziet het pas als de tuin er ligt, en dan is aanpassen duur.
Een tuin gaat al snel vijftien tot twintig jaar mee. Een tuinontwerp is de weergave van je wensen én van de mogelijkheden van de plek: de ruimte, de ligging ten opzichte van de zon, de grondsoort en de omgeving. Het is ook de handleiding voor de aanleg. Hoe beter het ontwerp, hoe minder verrassingen tijdens het werk.
Wat er zonder plan vaak misgaat: planten staan op een plek die niet bij ze past, het gazon krijgt te weinig licht, een hoge schutting legt het terras in het voor- en najaar in de schaduw, er zijn te weinig stroompunten of de tegels worden glad omdat het water niet weg kan. Allemaal fouten die je met een goed plan voorkomt.
Zelf een tuinontwerp maken in 10 stappen
Een tuinplan maak je niet in een of twee dagen. Neem de tijd per stap en ga pas verder als de vorige af is.
- Schrijf je wensen én ergernissen op
Zet een kwartier je telefoon weg en schrijf alles op wat je belangrijk vindt: een terras in de ochtend- of avondzon, een overdekte zitplek, berging, de kliko uit het zicht, speelruimte, privacy, parkeren voor twee auto’s. Schrijf ook op wat je níet wilt of wat je stoort aan je huidige tuin of die van een ander: wateroverlast, groene aanslag, verzakte tegels, mos in het gazon, te veel onderhoud. Laat de lijst een week op tafel liggen en vul aan. Denk ook vooruit: hoe gebruik je de tuin over vijf of tien jaar? - Maak een inspiratiebord
Verzamel beelden, bijvoorbeeld op Pinterest, en schrijf onder elk beeld waarom je het mooi vindt. Kijk vooral naar details en sfeer, niet naar complete tuinen om te kopiëren: geen twee tuinen zijn gelijk. - Bepaal de stijl
De tuin is een verlengstuk van de woonkamer en keuken. Laat de stijl aansluiten op het interieur en het type woning, en trek voor- en achtertuin in dezelfde lijn. Bepaal je uitgangspunten: rust of gezelligheid, rechte of organische lijnen, veel kleur of sober, kindvriendelijk of onderhoudsarm. Stijlen zijn ook te combineren. - Inventariseer de bestaande situatie
Maak een matenplan met de kavelgrenzen, de woning met ramen en deuren, en alles wat blijft, zoals bomen, de schuur of de schutting. Meet ook de hoogtes in: die bepalen de constructies en de afvoer van regenwater. Gebruik een kadasterkaart of bouwtekening als basis en meet na, want hagen en schuttingen staan lang niet altijd op de erfgrens. - Breng zon, schaduw en grond in kaart
Ochtendzon komt uit het oosten, middagzon uit het zuiden en avondzon uit het westen. Kijk ook naar schaduw van de woning, hoge gebouwen en bomen van de buren, door het jaar heen. Onderzoek de grond: klei, zand of veen, hoe dicht hij is en hoe goed het water wegzakt. De ondergrond is de fundering van de tuin. - Bepaal het budget
Spreek vooraf een budget af. Gemiddeld investeren mensen 5 tot 10 procent van de waarde van hun woning in de tuin. Een ontwerp zonder budget leidt vaak tot een begroting die tegenvalt en een plan vol concessies. Met een budget kun je gericht kiezen. - Maak een concept en vlekkenplan
Leg kalkpapier over de tekening en zet met een dikke stift vlakken neer voor terras, gazon, borders, overkapping, schuur en parkeren. Teken de looplijnen van deur naar schuur, poort en zitplek, en de zichtlijnen vanuit huis. Maak meerdere versies en kies de indeling die het best werkt. - Werk het schetsontwerp uit
Werk de beste indeling uit op schaal, met symbolen voor bestrating, beplanting en bouwwerken. Schrijf bij elke keuze waarom je die maakt: niet wat je kiest maar waarom maakt een plan sterk. Je hoeft nog geen plantensoorten te kiezen; benoem de functies, zoals wintergroen, haag, boom, heestergroep of siergras. - Kies materialen, beplanting en verlichting
Maak het ontwerp definitief. Kies de bestrating en de ondergrond, de beplanting met soorten, maten, bloeitijd en onderhoud, en de tuinverlichting. Leg het lichtplan vast in de ontwerpfase, zodat de kabels tijdens de aanleg in de grond gaan. - Bereid de aanleg voor
Maak een begroting per onderdeel en een planning. Werk van beneden naar boven: eerst grondwerk, afwatering, kabels en leidingen, dan verharding, bouwwerken, beplanting en gazon. Plant bij voorkeur in het najaar of voorjaar, buiten vorstperiodes. Zet de tuin uit met meetlint, piketten en touw voordat je begint.
Een tuintekening op schaal maken
De tuintekening is de basis van alles. Teken de tuin op een groot vel papier op schaal 1:100, waarbij één centimeter op papier één meter in de tuin is. Bij een kleine tuin werkt 1:50 prettiger, bij een grote tuin 1:200. Gebruik maten in centimeters.
Wat zet je op de tekening?
Kavelgrenzen en de woning
Met ramen, deuren en de plek van de achterdeur.
Alles wat blijft
Bomen, schuur, schutting, kabels en putten.
Hoogtes
Peil bij de achterdeur en het verloop van de tuin.
Noordpijl en schaduw
Waar valt de schaduw in de ochtend, middag en avond?
Zie het ontwerpen daarna als een puzzel. Teken de gewenste elementen met potlood in, of knip ze uit en schuif ermee. Stel jezelf bij elk element de controlevragen: staat het terras echt in de zon of in de schaduw van de schutting? Krijgt het gazon genoeg licht, of wordt het een mosvlakte? Past de gekozen beplanting bij de plek?
Ontwerpregels die het verschil maken
Kies en stel prioriteiten
Een inspiratiebord met honderd beelden past niet in één tuin. Ontwerpen is de kunst van weglaten. Kies wat het belangrijkst is en schrap de rest.
Balans tussen ruimte en volume
Terras, paden en vlonders geven ruimte; borders, hagen en bomen geven volume. Prop niet alles wat mooi is in de beschikbare meters. In een kleine tuin vormen borders vaak de rust, in een grote tuin het gazon.
Balans tussen verharding en groen
Bestrating is niet onderhoudsvrij. Goed ingerichte borders vragen vaak minder werk dan tegels, en groen geeft sfeer, diepte en seizoenen en laat regenwater in de grond zakken.
Intensief en extensief
Terras, overkapping en parkeerplek zijn intensieve delen met hogere kosten per m². Gazon en eenvoudige borders zijn extensief en goedkoper per m². Door te schuiven tussen die twee stuur je het budget al in het concept.
Looplijnen en zichtlijnen
Zet de tuinset niet pal voor de tuindeuren, waar hij het zicht en de looproute blokkeert. Ontwerp zichtlijnen vanuit de plekken waar je het meest zit, binnen en buiten.
Eerst met de hand, dan op de computer
Begin met handgemaakte schetsen. Software en 3D zijn handig om het ontwerp uit te werken en te laten zien, maar de ideeën ontstaan op papier.
Op papier past altijd alles
Op tekening past altijd alles. Pas in de praktijk blijkt of een ontwerp ook uitvoerbaar is en op lange termijn goed blijft.
Toets je plan op twee manieren. Financieel: breng de kosten vroeg in kaart, ook van wat je niet ziet, zoals grondwerk, afwatering en fundering. Dat voorkomt dat het geld halverwege op is. Praktisch: schrijf de aanleg in logische stappen uit. Kan de machine de achtertuin in? Waar blijft het regenwater? Klopt de hoogte bij de achterdeur? Een ontwerp dat mooi is maar niet uitvoerbaar, belandt in de prullenbak.
Onderdelen voor een complete begroting
Grondwerk en bodemverbetering
Hemelwaterafvoer en drainage
Kabels en leidingen
Voor verlichting, stopcontacten, beregening en de robotmaaier.
Verharding, halfverharding en opsluitbanden
Erfafscheidingen, vlonders, pergola’s, overkappingen en schuren
Beplanting en gazon
Verlichting en beregening
Afwerking, nazorg en onderhoud
De 7 meest gemaakte tuinontwerpfouten
1. Geen praktische oplossingen
Een ontwerp dat te creatief is, loopt vast in de uitvoering. Ontwerp en aanleg moeten op elkaar afgestemd zijn.
2. Het terras op de verkeerde plek
Een tuinset pal voor de tuindeuren blokkeert het zicht en de looplijnen.
3. Hoogtes niet op de tekening
Zonder hoogtes ontstaan fouten in het grondwerk, de afwatering en de aansluiting op de woning.
4. Geen plan voor regenwater
Bij een zware bui staat het water op het terras of tegen de gevel. De afvoer hoort in het ontwerp, niet achteraf.
5. Een te snelle wensenlijst
Neem er meerdere dagen voor en vul hem aan na het eerste gesprek of de eerste schets.
6. Geen open budget
Een ontwerp zonder budget leidt tot een offerte die tegenvalt en een alternatief plan dat bijna altijd minder is. Vraag een begroting die per onderdeel is gespecificeerd.
7. Verkeerd om denken
Begin niet bij het mooie plaatje, maar bij zon, schaduw, grondsoort en praktische elementen zoals berging, kliko en fietsen.
Klimaatbestendig ontwerpen
Het weer wordt extremer: zwaardere buien, langere perioden van hitte en droogte en zachtere winters. Dat heeft invloed op het ontwerp. Denk aan schaduw en verkoeling, bijvoorbeeld met een overkapping of bomen, aan afwatering en aan een gezonde bodem die water vasthoudt.
7 tips voor een klimaatbestendige tuin
Leg afschot aan
Minimaal 1,5%
Verharding met voldoende afschot voert water af en voorkomt groene aanslag.
Kies voor halfverharding
Een grindpad of grindplaten laten regenwater in de grond zakken.
Vang hemelwater op
Met een regenton, waterbuffer of wadi gebruik je het water later voor de beplanting.
Leg een groen dak aan
Op de carport, schuur of overkapping: het houdt water vast en koelt.
Mulch de borders
Houtsnippers, compost of boomschors houden de grond vochtig en koel.
Geef op tijd water
Begin bij droogte in het voorjaar; droge grond stoot water af. Houd de vochtreserve tot 30 à 40 cm diep op peil.
Meet de zuurgraad
Minimaal eens per twee jaar
Een pH tussen 5,5 en 7 is voor de meeste tuinplanten goed.
Ontwerpen met de hand of met een programma
Een tuinontwerp kun je gratis zelf maken, met pen en papier of met een tuinontwerpprogramma. Begin altijd met de hand: schetsen helpt om ideeën te ordenen en snel varianten te vergelijken. Een programma of 3D-weergave is daarna handig om het ontwerp maatvast uit te werken en te laten zien hoe hoogtes, materialen en beplanting samen ogen. Het programma maakt het ontwerp niet beter; de keuzes in de eerdere stappen doen dat.
Veelgestelde vragen
Begin met een wensenlijst en een lijst ergernissen, maak een tuintekening op schaal met maten, hoogtes, zon en schaduw, bepaal stijl en budget, maak een vlekkenplan en werk dat uit tot een schetsontwerp. Kies daarna materialen, beplanting en verlichting en bereid de aanleg voor.
Meestal op schaal 1:100: één centimeter op papier is één meter in de tuin. Voor een kleine tuin is 1:50 handiger, voor een grote tuin 1:200.
Als richtlijn investeren mensen 5 tot 10 procent van de waarde van hun woning in een complete tuin. De verdeling tussen intensieve delen, zoals terras en overkapping, en extensieve delen, zoals gazon en borders, bepaalt voor een groot deel de kosten.
Een vlekkenplan geeft met vlakken aan waar terras, gazon, borders en bouwwerken komen. Een schetsontwerp werkt dat uit op schaal, met symbolen en de motivatie per keuze.
Ja, met pen en papier of een gratis tuinontwerpprogramma. Neem de tijd voor je wensen en de inventarisatie, en toets het ontwerp op haalbaarheid voordat je gaat aanleggen.
Liever meteen een plan dat past bij jouw tuin?
We komen langs, bespreken je wensen en maken een schetsontwerp met een indicatie van de begroting. Zo weet je waar je aan toe bent voordat er iets wordt aangelegd. Een schetsontwerp kost € 695.
