Beregeningsinstallatie: sprinkler, druppelslang of sproeisysteem voor je tuin
Een beregeningsinstallatie geeft je gazon en planten water als de natuur dat even niet doet. Ook als je op vakantie bent. De keuze tussen sprinklers en druppelirrigatie hangt af van wat je wilt beregenen.
Gazon en borders in Twello: twee zones met een eigen waterbehoefte
Water geven lijkt een eenvoudige klus, maar veel mensen doen het op een manier die weinig oplevert: op het verkeerde moment, te vaak een beetje of met water dat de plant niet helpt. Een automatisch sproeisysteem lost een deel daarvan op, mits het goed is ontworpen. Hieronder lees je wanneer je tuin extra water nodig heeft, hoe een sprinkler en een druppelslang werken en wanneer je welke kiest. Je leest ook welk water je het beste gebruikt, wat beregenen met leidingwater kost en hoe een besproeiingscomputer met sensoren de watergift regelt.
Wanneer heeft je tuin extra water nodig?
Een groot deel van het jaar zorgen planten zelf voor hun water. Ze halen het uit regen, dauw en grondwater. Pas als het lang droog en warm is, zijn ze van jou afhankelijk.
Planten hebben water nodig om te groeien. Samen met licht, koolstofdioxide en voedingsstoffen is het een bouwsteen voor de fotosynthese, waarin de plant suikers maakt. Op zonlicht en CO2 heb je geen invloed. Op voeding en vocht wel: je bepaalt zelf wat je de bodem geeft en met een beregeningsinstallatie houd je de bodem vochtig, ook als je niet thuis bent.
Er zijn grofweg twee situaties waarin je water geeft. De eerste is bij nieuw ingezaaid gazon en nieuwe beplanting. De wortels moeten zich dan nog in de grond vestigen en hebben daarbij vocht nodig. Heeft een plant eenmaal een diepe wortelstructuur, dan haalt hij zelf water uit diepere lagen. De tweede situatie is een droge periode: een zonnig voorjaar, een hete zomer of een warm, droog najaar. Houd het weer in de gaten en geef extra water zodra de bodem uitdroogt.
De bodem bouwt een vochtreserve op in de bovenste 30 tot 40 centimeter. Verdampt de bovenlaag, dan wordt die van onderaf aangevuld. In een lange droge periode droogt de grond helemaal uit en wordt hij waterafstotend. Water trekt er dan slecht in en verdampt snel, waardoor de reserve niet meer wordt aangevuld. Je moet de grond dan eerst losmaken. Door op tijd water te geven voorkom je dat.
Sproeisysteem voor de tuin: twee hoofdgroepen
Je kunt water geven met een gieter, maar in een grotere tuin loop je dan veel meters. Een tuinslang met een losse sproeier is al makkelijker. Met een vaste beregeningsinstallatie, ook wel beregeningssysteem of sproeisysteem genoemd, gebeurt het vanzelf. Er zijn twee hoofdgroepen:
Sprinklerinstallatie
Gazon, borders, grotere vlakken
Sproeiers in de grond verdelen het water over een groot oppervlak, vergelijkbaar met besproeien met de hand.
Druppelirrigatie
Hagen, rozen, plantenbakken, moestuin
Een druppelslang of dunne leiding geeft druppel voor druppel water, direct bij de wortels.
Sprinkler in de tuin: hoe werkt een sprinklerinstallatie?
Bij een sprinklerinstallatie liggen de leidingen onder de grond en staan de sproeiers vast op hun plek. Bij pop-up sproeiers blijft de kop onder het maaiveld als hij niet werkt. Gaat de installatie aan, dan komt de kop door de waterdruk omhoog. Zo raken de sproeiers minder snel beschadigd en kun je er gewoon overheen maaien.
Voor- en nadelen van sprinklers
Groot bereik
Voordeel
Sprinklers bedekken een groot oppervlak. Daardoor is een gazon automatisch te beregenen, wat met druppelirrigatie nauwelijks lukt.
Flexibel bij veranderingen
Voordeel
Sprinklers verdelen het water over een vlak, los van wat er precies staat. Pas je een border aan, dan valt die vaak nog steeds binnen het bereik van een sproeier.
Minder zuinig
Nadeel
Een deel van het water verdampt of komt terecht waar het niet nodig is, zoals op paden en terras.
Nat blad
Nadeel
Rozen en hagen kunnen schade krijgen van veel water of een harde straal op het blad. Blad dat lang nat blijft, is bovendien gevoeliger voor schimmels.
Sproeiers verschillen vooral in hun sproeioppervlak en sproeihoek. Het sproeioppervlak bepaalt hoeveel sprinklers je nodig hebt en waar ze moeten staan. Maak daar vooraf een plan voor: meet de vlakken op die je wilt beregenen en kies daarna de sproeiers en hun capaciteit.
Statische of draaiende kop
Statische kop
Vaste richting
Sproeit in een vast patroon en een vaste richting. Handig voor een gazon met een duidelijke vorm. Een harde straal kan planten beschadigen.
Draaiende kop
Groter bereik
Verdeelt het water over een grotere oppervlakte en op verschillende hoogtes, met een zachtere straal. De kans op verspilling is wel groter.
Breng vooraf in kaart welk gebied iedere sprinkler moet dekken. Zo voorkom je dat er achteraf droge plekken buiten het bereik vallen. Een sprinkler verplaats je niet makkelijk, omdat de leiding onder de grond ligt. Leg de installatie daarom aan voordat de bestrating en beplanting erin gaan.
Druppelslang en druppelirrigatie: zuinig water geven
Druppelirrigatie werkt andersom. Een dunne leiding of druppelslang geeft steeds een klein beetje water af, letterlijk druppels. Dat lijkt weinig, maar het water komt vrijwel direct bij de wortels en er gaat bijna niets verloren aan verdamping of afstromen. Tuinders en beheerders van openbaar groen gebruiken het daarom veel.
Er zijn twee varianten. Een poreuze slang (zweetslang) laat over de hele lengte water door de wand lekken. Een druppelslang heeft om de zoveel centimeter een ingebouwde druppelaar. Die geeft een gelijkmatiger hoeveelheid water over de hele lengte, ook bij een langere leiding. Je legt de slang op de grond tussen de planten of net eronder, onder een laag mulch.
Voor- en nadelen van druppelirrigatie
Veel waterbesparing
Voordeel
Je gebruikt veel minder water, juist in de droge periodes waarin water schaars is.
Droog blad
Voordeel
Het water komt op de grond, niet op het blad. Rozen en hagen blijven gezond, ook in warme, droge weken.
Niet voor grote vlakken
Nadeel
Druppelirrigatie is precies en geeft plant voor plant water. Voor een gazon is het niet geschikt.
Minder flexibel
Nadeel
Richt je de tuin opnieuw in, dan moet je de slangen ook verleggen.
Sprinkler of druppelslang: welk systeem waar?
De oppervlakte en de beplanting bepalen de keuze. Grote vlakken beregen je met sprinklers, planten op een vaste plek met druppelirrigatie. In veel tuinen werkt een combinatie het best, met voor iedere zone een eigen groep.
Druppelirrigatie
Moestuin, plantenbakken en potten, hagen, rozen, heesters en leibomen.
Sprinklers
Gazon, ruime borders met vaste planten en andere grotere oppervlakken.
Welk water gebruik je voor beregening?
Voor de beregening van de tuin heb je drie bronnen: regenwater, leidingwater en grond- of slootwater. Welke het beste is, hangt mede af van de waterkwaliteit, en die verschilt per regio.
Regenwater
Beste water voor planten
Regenwater bevat weinig kalk en opgeloste stoffen. De meeste planten groeien er beter op dan op leidingwater, dat kalk achterlaat en witte vlekken kan geven op blad en potten. Het nadeel: je hebt een beregeningsinstallatie vooral nodig in droge periodes, en juist dan raakt een regenton snel leeg. Een gewone regenton is daarom vooral handig voor de gieter. Wil je een installatie op regenwater laten draaien, dan heb je een ondergrondse tank met voldoende inhoud en een pomp nodig, en een aansluiting op leidingwater als reserve.
Leidingwater
Altijd beschikbaar
Makkelijk af te tappen en vrijwel altijd aanwezig. Maar het is drinkwater, en daar ga je in droge periodes zuinig mee om. Het bevat meer kalk en het kost geld.
Sloot- of grondwater
Let op de kwaliteit
Vaak geschikt, maar niet altijd. Slootwater kan vervuild zijn. Let ook op het ijzergehalte: te veel ijzer is schadelijk voor planten, laat roestvlekken achter op bestrating, ramen en schuurtjes, en kan sproeiers verstoppen. Meet het ijzergehalte met een testset en gebruik zo nodig een ijzerfilter of een andere bron. Het waterschap kan in droge periodes een beregeningsverbod instellen voor water uit sloten en de bodem. Check daarom de regels van je waterschap.
Wat kost beregenen met leidingwater? Op een warme zomerdag verdampt een tuin ongeveer 3 tot 5 liter water per vierkante meter, op een tropische dag wat meer. Voor een tuin van 400 m² is dat zo’n 1.200 tot 2.000 liter per dag, ofwel 1,2 tot 2 m³. Bij een voorbeeldtarief van € 1,50 per m³ kost een week droogte aanvullen al snel € 15 tot € 20. Het werkelijke tarief per m³ verschilt per waterbedrijf en staat op je waterrekening.
Hoeveel water je echt nodig hebt, hangt ook af van het moment van sproeien en van de grond. In de ochtend verdampt er veel minder water. Op losse zandgrond zakt water snel weg, op zwaardere grond blijft het langer aan de oppervlakte.
Hoe vaak en wanneer beregen je de tuin?
Bij water geven gaan vaak dezelfde dingen mis. Met deze vijf punten haal je meer uit iedere liter.
Vijf dingen die vaak misgaan
Het verkeerde water
Gebruik waar het kan regenwater. Leidingwater is kalkrijk en drinkwater, en slootwater kan vervuild zijn of veel ijzer bevatten.
Een slechte verdeling
Met een gieter, tuinslang of vaste sproeier op één plek krijgt de grond meer water dan hij kan opnemen. Er ontstaan plassen, wortels kunnen gaan rotten en een harde straal beschadigt planten.
Elke dag een beetje
Kleine scheutjes bevochtigen alleen de bovenlaag, waardoor wortels ondiep blijven. Geef in droge periodes liever één à twee keer per week flink water, zo’n 10 tot 15 liter per m², zodat het water diep in de grond trekt. Pas bij zandgrond en nieuwe aanplant geef je vaker.
Het verkeerde moment
Midden op de dag en op warme grond verdampt veel water. Beregen zo vroeg mogelijk in de ochtend. Het blad droogt dan overdag snel op, wat de kans op schimmels verkleint. ’s Avonds blijft het blad de hele nacht nat.
Geen vast ritme
Water geven gebeurt vaak tussendoor, als er tijd is. Maar de natuur houdt geen rekening met je agenda of je vakantie.
Geef liever een of twee keer per week flink water dan elke dag een beetje. Zo groeien de wortels de diepte in en redt de plant zich beter in een droge periode.
Ga je op vakantie, dan kun je de buren vragen om water te geven. Maar in een grote tuin is dat veel werk, en in een droge periode een flinke opgave. Een automatische beregening neemt dit over. Net als een robotmaaier doet hij zijn werk op het moment dat jij dat instelt. Daarom past een beregeningsinstallatie goed in een onderhoudsvriendelijke tuin.
Automatische beregening met een besproeiingscomputer
Ook de beste installatie moet aan en uit. Dat kan met de hand, maar met een besproeiingscomputer gaat het vanzelf. Je stelt in op welke tijden en hoe lang iedere groep sproeit, bijvoorbeeld vroeg in de ochtend, zonder dat je er de wekker voor hoeft te zetten. De tuin krijgt ook water als je er niet bent.
Met een bodemvochtsensor weet de computer hoe droog het op een bepaalde plek is en hoe lang hij moet sproeien om de grond weer voldoende vocht te geven. Een regensensor of een koppeling met een weersverwachting slaat een beurt over als het geregend heeft of gaat regenen. Zo krijgt de tuin precies genoeg water. Dat is beter voor je planten, je waterrekening en het milieu.
Aanleg, levensduur en onderhoud
Een goed aangelegde beregeningsinstallatie gaat lang mee. Bij tuinrenovaties komen regelmatig installaties tevoorschijn die na 15 of zelfs 20 jaar nog intact zijn. De levensduur hangt vooral af van de juiste materialen, waterdichte koppelingen met goede ringen en een degelijke montage.
- Zones bepalen
Deel de tuin op in zones met een eigen waterbehoefte: gazon, borders, hagen, plantenbakken en moestuin. Iedere zone krijgt een eigen groep. - Bereik en capaciteit uitrekenen
Meet de oppervlakken op en bepaal per zone welke sproeiers of druppelslangen nodig zijn. Controleer of de waterdruk en de aanvoer voldoende zijn voor het aantal sproeiers per groep. - Leidingen aanleggen vóór de rest
Leg leidingen, kranen en eventuele elektra aan voordat de bestrating en beplanting erin gaan. Achteraf leidingen onder een terras doorvoeren is veel lastiger. - Afstellen en bijstellen
Stel de sproeikoppen zo af dat ze niet op paden en gevels sproeien. Pas de looptijden aan op het seizoen en na het inslaan van nieuwe beplanting. - Winterklaar maken
Draai voor de vorst de toevoer dicht en laat de leidingen leeglopen of blaas ze leeg, zodat er niets kapotvriest.
Veelgestelde vragen
Een sprinkler verdeelt water over een groot oppervlak en is geschikt voor een gazon en ruime borders. Een druppelslang geeft druppel voor druppel water direct bij de wortels. Dat is zuiniger en beter voor hagen, rozen, plantenbakken en de moestuin.
Geef in droge periodes één à twee keer per week flink water, zo’n 10 tot 15 liter per m², in plaats van elke dag een beetje. Nieuwe aanplant en planten op zandgrond hebben vaker water nodig.
Vroeg in de ochtend. Dan verdampt er weinig water en droogt het blad overdag op, waardoor de kans op schimmels kleiner is.
Bij goede materialen, waterdichte koppelingen en een degelijke montage gaat een installatie vaak 15 tot 20 jaar mee.
Ja. Je kunt de kraan dichtdraaien, maar dan moet je er zelf aan denken hem weer open te zetten. Handiger is een besproeiingscomputer met een regensensor of bodemvochtsensor, die zelf een beurt overslaat als de grond nog vochtig genoeg is.
Ja, met een ondergrondse regenwatertank en een pomp. Omdat je de installatie vooral in droge periodes gebruikt, moet de tank groot genoeg zijn. Een aansluiting op leidingwater als reserve is verstandig.
Liever meteen een plan dat past bij jouw tuin?
We komen langs, bespreken je wensen en maken een schetsontwerp met een indicatie van de begroting. Zo weet je waar je aan toe bent voordat er iets wordt aangelegd. Een schetsontwerp kost € 695.
