Verlichting in de tuin: ideeën, lichtplan en zelf tuinverlichting aanleggen
Met verlichting in de tuin combineer je sfeer en functie. Je ziet waar je loopt, je zit ’s avonds langer buiten en je geniet ook vanuit huis van de tuin. Een lichtplan is daarbij de blauwdruk.
Tuinverlichting bij de vlonder en leibomen
Tuinverlichting heeft drie functies: veiligheid, gebruiksgemak en sfeer. In de praktijk lopen die vaak in elkaar over. Hieronder lees je wat elke functie vraagt, hoe je een lichtplan maakt, welke lichtbronnen je kunt kiezen, wat het verschil is tussen laagspanning en netspanning, en hoe je zelf tuinverlichting aanlegt met een 12V-systeem.
Drie redenen voor verlichting in de tuin
Veiligheid
Licht helpt jou en je gasten veilig over het erf, en een verlicht erf is minder aantrekkelijk voor inbrekers.
Functie
Licht bij de oprit, langs paden, bij de deur en op het terras, zodat je de tuin ook ’s avonds kunt gebruiken.
Sfeer
Licht geeft de tuin ’s avonds een eigen uitstraling, ook als je binnen zit.
Verlichting voor veiligheid
Kom je ’s avonds thuis, dan wil je zien waar je je fiets neerzet, waar het pad loopt en waar het sleutelgat zit. Dit licht is feller dan sfeerverlichting en hoeft alleen te branden als het nodig is. Daarom gebruik je hier vaak een bewegingssensor: het licht gaat aan als er iemand langsloopt, ook als dat een ongenode gast is.
Heb je een beveiligingscamera, dan zorgt een lamp met bewegingssensor voor helderder beelden in het donker.
Licht dat niet de hele nacht brandt, bespaart energie en beperkt lichtvervuiling. Nederland heeft ’s nachts in verhouding veel kunstlicht. Dat verstoort nachtdieren en kan ook de slaap van mensen beïnvloeden. Richt lampen naar beneden en kies warmwit licht.
Functionele verlichting
Functionele verlichting ligt tussen veiligheid en sfeer in. Je gebruikt het om de oprit, de tuin of de gevel permanent te verlichten, om een bijzondere boom, een ornament of een deel van het huis uit te lichten, en om langer buiten te zitten. Vooral in de herfst, als het nog aangenaam is maar vroeg donker wordt, zit je dan met een overkapping en een warmtebron langer buiten.
Schemersensor of tijdklok?
Schemersensor
Schakelt de verlichting in zodra het schemert. Op een donkere dag gaat het licht dus eerder aan. Voor een nieuw systeem de beste keuze. Plaats de sensor buiten, op een plek zonder kunstlicht.
Tijdklok
Schakelt op een vooraf ingestelde tijd. Je moet de tijden met de seizoenen bijstellen, en niet elke tijdklok past zich aan de wintertijd aan.
Handmatig
Sommige verlichting wil je zelf bedienen, zoals een leeslamp onder de overkapping.
Sfeerverlichting en zichtlijnen
Sfeerverlichting en functionele verlichting overlappen. Een eyecatcher uitlichten is daar het beste voorbeeld van. Werk met zichtlijnen, zodat de lampen een samenhang vormen in plaats van losse lichtpunten.
Op een lijn
Lampen achter elkaar langs de oprit of in een rechte lijn door de tuin laten de ruimte groter lijken.
Diagonaal of in een cirkel
Een paar ledspots rond een boom vormen samen een geheel.
In beperking toont zich de meester. Een tuin die verlicht is als een voetbalstadion heeft weinig sfeer. Lampen moeten niet verblinden, maar een klein beetje licht geven.
Een verlichtingsplan voor de tuin maken
Een lichtplan is een schets van je tuin, liefst op schaal, waarin je aangeeft wat je hoe wilt verlichten. Leg je de tuin opnieuw aan, teken dan de nieuwe situatie.
- Bepaal de functie
Veiligheid, functie, sfeer of een combinatie. - Kies wat je verlicht
Paden, oprit, terras, bomen, ornamenten, gevel. - Bepaal het type licht
Kijk naar intensiteit en bereik. Een hoge boom vraagt meer licht dan een oprit of terras. - Bepaal de lichtrichting
Grondspots, bovengrondse armaturen, wandlampen die rondom, naar boven of naar beneden schijnen, of spots. Een smalle bundel geeft fel licht op een klein vlak, een brede bundel zachter licht op een groter vlak. - Kies de armaturen
Passend bij de stijl van de tuin. Let op het type lichtbron, de lichtkleur en het systeem.
Welke lichtbron kies je?
Led
Gaat lang mee, verbruikt weinig energie en is in veel lichtkleuren en sterktes verkrijgbaar. De aanschaf kan iets duurder zijn, maar dat verdien je terug. Halogeen wordt in de EU grotendeels niet meer verkocht; led is de standaard.
Solarverlichting
Een lamp met zonnepaneel en oplaadbare batterij. Overal te plaatsen, zonder bedrading en veilig. De kwaliteit verschilt sterk, batterijen slijten, en zonder zon blijft het donker. Niet de meest betrouwbare optie.
Laagspanning of netspanning?
Laagspanning (12V) is de veiligste keuze, zeker met kinderen of huisdieren. Netspanning (230V) geeft meer mogelijkheden, zoals een buitenstopcontact voor een fontein, tuingereedschap of elektrische barbecue.
Netspanning in de tuin laat je aanleggen door een erkend installateur. Plaats een waterdichte buitencontactdoos minimaal 20 cm boven de grond en bij voorkeur onder een afdak, tegen regen en opspattend water. Een grondkabel met aardscherm komt minimaal 60 cm diep. Een verdeeldoos aan huis of schuur scheelt graafwerk.
Voordelen van 12V-tuinverlichting
Veilig
Geen gevaar voor spelende kinderen of gravende huisdieren.
Zuinig
Met ledlampen verlicht je de tuin met weinig energie.
Makkelijk aan te leggen
Je hoeft geen elektricien te zijn.
Dunne kabels
Een 230V-kabel moet dikker en beschermd zijn.
Makkelijk te herstellen
Een laagspanningskabel ligt op zo’n 20 cm diepte, een netspanningskabel op 60 cm.
Meer vrijheid
Je hebt geen aansluitdozen nodig en kunt lampen bijna overal plaatsen.
Groot assortiment
Er is veel keuze in 12V-tuinlampen.
Het enige nadeel is dat je een transformator nodig hebt die 230V omzet naar 12V. Dat weegt niet op tegen de voordelen.
Zelf tuinverlichting aanleggen met 12V
- Plaats de transformator
De transformator is het hart van het systeem en heeft een stopcontact in de buurt nodig. Binnen of buiten kan, maar buiten altijd op een droge plek, bijvoorbeeld onder een afdak tegen de muur van huis of schuur. Boor je een gat door de muur, laat het dan iets schuin naar beneden lopen, net iets groter dan de kabel. - Leg de kabel uit
Leid de kabel zoveel mogelijk langs randen en muren, waar je zelden graaft. Houd de afstand tussen transformator en lampen kort: een lange kabel geeft spanningsverlies en zwakker brandende lampen. - Sluit de lampen aan
Zet een koppelstuk op de kabel en verbind dat met de lamp. Voor meer lampen plaats je splitsingsstukken, zoals een wissel op het spoor. Het aantal is beperkt: op een gegeven moment wordt de spanning te laag. Maak er geen spinnenweb van. - Test en graaf in
Sluit de kabel aan op de transformator en controleer of alles brandt. Daarna graaf je de kabels in. - Voeg een schemersensor toe
Veel 12V-systemen zijn eenvoudig te koppelen aan een schemersensor. Volg de instructies van het systeem.
Leg de ligging van kabels en leidingen vast op een tekening. Dat voorkomt beschadiging bij later graafwerk.
Veelgestelde vragen
Teken de tuin op schaal, bepaal per element de functie, het type licht, de intensiteit en de lichtrichting, en kies daarna passende armaturen.
Een 12V-systeem kun je goed zelf aanleggen. Netspanning (230V) laat je aanleggen door een erkend installateur.
Een 12V-kabel ligt op zo’n 20 cm diepte. Een 230V-grondkabel met aardscherm komt minimaal 60 cm diep.
Een schemersensor schakelt zelf als het donker wordt en hoeft niet bijgesteld te worden. Een tijdklok moet je per seizoen aanpassen.
Het is makkelijk en veilig, maar de kwaliteit verschilt sterk en zonder zon is er weinig licht. Voor een betrouwbaar resultaat is een 12V-systeem beter.
Liever meteen een plan dat past bij jouw tuin?
We komen langs, bespreken je wensen en maken een schetsontwerp met een indicatie van de begroting. Zo weet je waar je aan toe bent voordat er iets wordt aangelegd. Een schetsontwerp kost € 695.
