Schaduwplanten: 28 vaste planten en bodembedekkers die buiten in de schaduw groeien

Welke soort schaduw heb je?

Voordat je planten kiest, is het goed om te weten wat voor schaduw er in je tuin is. Een plant die het goed doet onder een open berk, kan het zwaar hebben aan de noordkant van een hoge muur.

Lichte schaduw

Gefilterd licht door een open boomkruin of een paar uur ochtendzon. Hier groeit de grootste keuze aan planten, inclusief veel bloeiers.

Halfschaduw

Drie tot zes uur zon per dag, vaak ’s ochtends of laat in de middag. Ideaal voor hosta, longkruid, gebroken hartje en geranium.

Diepe schaduw

Vrijwel geen directe zon, bijvoorbeeld aan de noordkant van een gebouw. Kies hier varens, mansoor, schaduwkruid en klimop.

Droge schaduw

Onder bomen met een dicht bladerdak en veel wortels, waar weinig regen de grond bereikt. Dit is de lastigste situatie; elfenbloem, maagdenpalm, klimop en kaukasisch vergeet-mij-nietje kunnen er het best mee overweg.

Bodembedekkers voor de schaduw

Kale grond onder bomen en struiken raakt snel vol onkruid. Een bodembedekker sluit de grond af, houdt vocht vast en geeft rust in de border. Deze soorten groeien in de schaduw dicht genoeg om dat te doen.

Kleine maagdenpalm (Vinca minor)

Zon tot schaduw · bloei april–mei, lila of wit · 15 cm · wintergroen

Een sterke bodembedekker die zich met ondergrondse uitlopers snel verspreidt, waardoor onkruid weinig kans krijgt. In de schaduw bloeit hij iets minder rijk dan in de zon, maar het glanzende blad blijft het hele jaar mooi. Geschikt voor droge schaduw onder bomen.

Lievevrouwebedstro (Galium odoratum)

Halfschaduw tot schaduw · bloei mei–juni, wit · 15–20 cm · bladverliezend

Laag boskruid met kransen van fijn blad en kleine witte stervormige bloemen. Na regen geeft de plant een hooiachtige geur af. Groeit vrijwel overal in de schaduw: onder bomen, struiken en zelfs op een oude boomstronk. Verspreidt zich snel en vormt een luchtige groene laag.

Lelietje-van-dalen (Convallaria majalis)

Halfschaduw tot schaduw · bloei mei–juni, wit · 20 cm · bladverliezend

Groeit graag onder struiken en verspreidt zich via wortelstokken, waardoor hij vaak als bodembedekker wordt gebruikt. De witte klokjes ruiken sterk en aangenaam. Let op: de hele plant is giftig.

Mansoor (Asarum europaeum)

Halfschaduw tot diepe schaduw · bloei maart–mei, bruinpaars · 10–15 cm · wintergroen

Glanzend, niervormig blad dat het hele jaar door donkergroen blijft. De kleine bruinpaarse bloemetjes zitten verstopt onder het blad. Behalve een vochtige grond vraagt mansoor nauwelijks verzorging. Een van de beste bodembedekkers voor de donkerste plekken.

Schaduwkruid of dikkemanskruid (Pachysandra terminalis)

Halfschaduw tot diepe schaduw · bloei maart–april, wit · 20–30 cm · wintergroen

Wintergroene bodembedekker uit de buxusfamilie met getand blad in rozetten aan de toppen van de stengels. Dekt de grond zo goed af dat onkruid geen kans krijgt. In de schaduw blijft het blad het mooist; in de zon wordt het geel. Geef in de zomer niet te veel water, want de plant is gevoelig voor schimmel. Giftig voor huisdieren.

Kruipend zenegroen (Ajuga reptans)

Zon tot schaduw · bloei april–juni, blauwpaars · 10 cm · wintergroen

IJzersterke bodembedekker die van nature langs waterkanten en in vochtige bossen groeit. Vormt snel uitlopers en bedekt in korte tijd een flink oppervlak. De blauwpaarse bloemaren trekken bijen en vlinders. Knip uitgebloeide bloemen weg als je verdere verspreiding wilt beperken. Er zijn rassen met donkerrood of bont blad.

Schuimbloem (Tiarella cordifolia)

Halfschaduw tot schaduw · bloei april–juni, wit tot roze · 20–30 cm · wintergroen

Laagblijvende bodembedekker met hartvormig blad en luchtige, kaarsvormige bloempluimen. Mooi te combineren met kleine varens of kaukasisch vergeet-mij-nietje. Het blad kleurt in de winter vaak bronsrood.

Schoenlappersplant (Bergenia cordifolia)

Zon tot schaduw · bloei maart–april, roze · 30–40 cm · wintergroen

Een bodembedekker voor de schaduw die ook opvalt door zijn bloei. De roze bloemtrossen staan dicht bij elkaar boven het grote, leerachtige blad uit. Doet het op vrijwel elke grond en vraagt weinig onderhoud. In de winter kleurt het blad vaak rood.

Klimop (Hedera helix)

Halfschaduw tot diepe schaduw · bloei september–oktober · tot 20 cm als bodembedekker · wintergroen

Vooral bekend als klimplant tegen muren en schuttingen, maar ook een goede bodembedekker die zo dicht groeit dat onkruid geen ruimte krijgt. Klimop groeit snel en moet regelmatig worden teruggesnoeid, anders groeit hij over andere planten heen. De late bloei is waardevol voor insecten.

Bloeiende vaste planten voor de schaduw

Kleur in de schaduw komt vooral in het voorjaar, wanneer bomen nog weinig blad hebben. Met de juiste soorten loopt de bloei door tot in de herfst.

Bosanemoon (Anemone nemorosa)

Halfschaduw tot schaduw · bloei maart–april, wit, roze of lila · 15 cm · sterft na de bloei af

Een van de eerste voorjaarsbloeiers. De stervormige bloemen komen het best tot hun recht in een grote groep onder bomen en struiken. Voelt zich ook in een tuin op het noorden thuis. Na de bloei trekt de plant zich terug tot het volgende voorjaar, dus combineer hem met planten die later in het seizoen blad maken.

Longkruid (Pulmonaria)

Halfschaduw tot schaduw · bloei maart–mei, roze en blauw · 25–30 cm · deels wintergroen

Bloeit vroeg in het jaar met bloemen die van roze naar blauw verkleuren, boven groen blad met witte vlekken. Groeit het best op vochtige, voedselrijke grond. Na de zomer verschrompelt het zomerblad en komt er nieuw blad voor in de plaats dat de winter doorstaat.

Kaukasisch vergeet-mij-nietje (Brunnera macrophylla)

Halfschaduw tot schaduw · bloei april–mei, blauw · 30–40 cm · bladverliezend

Ziet er fragiel uit, maar is oersterk en goed winterhard. Komt oorspronkelijk uit het Kaukasusgebergte en heeft geen last van kou of wind. Kleine helderblauwe bloemetjes boven groot, hartvormig blad. Vraagt een voldoende vochtige grond. Rassen als ‘Jack Frost’ hebben zilvergetekend blad dat donkere plekken oplicht.

Maarts viooltje (Viola odorata)

Halfschaduw tot schaduw · bloei maart–april, donkerpaars · 10–15 cm · wintergroen

Geurig viooltje dat in het vroege voorjaar bloeit. Doet het goed in de volle grond onder bomen of struiken, maar ook onder een kuipplant op stam of in een plantenbak. Zaait zich graag uit.

Elfenbloem (Epimedium)

Halfschaduw tot schaduw · bloei april–mei, geel, roze of wit · 25–40 cm · meestal wintergroen

Sierlijke bloempjes boven hartvormig blad dat in voor- en najaar roodbruin kleurt. Een sterke plant die weinig last heeft van ziekten en plagen en ook in droge schaduw onder bomen groeit. Knip het oude blad eind februari weg, dan komen de bloemen beter uit.

Gebroken hartje of vrouwentranen (Dicentra spectabilis)

Halfschaduw · bloei april–juni, roze en wit · 60–80 cm · bladverliezend

Een van de mooiste bloeiers voor de schaduw van bomen en struiken of een plek met een paar uur zon. De hartvormige bloemen hangen in sierlijke bogen. Er zijn ook witte en rode vormen. Goed winterhard, maar het blad verdwijnt in de zomer; zet er planten bij die die plek dan opvullen. Tegenwoordig ook bekend als Lamprocapnos spectabilis.

Vingerhoedskruid (Digitalis purpurea)

Halfschaduw · bloei juni–juli, roze, lila, geel of wit · 100–150 cm · tweejarig, zaait uit

Een blikvanger met hoge stengels vol klokvormige bloemen; aan één stengel kunnen tot negentig bloemen zitten. Bloeit in het tweede jaar en zaait zich daarna uit, zodat hij in de border terugkomt. Trekt hommels aan. Let op: de plant is zeer giftig voor mens en dier.

Japanse wasbloem (Kirengeshoma palmata)

Halfschaduw tot schaduw · bloei september–oktober, lichtgeel · 80–100 cm · bladverliezend

Weinig bekend, maar een aanwinst voor elke schaduwborder. Donkergroen, handvormig blad dat aan esdoornblad doet denken, en in de herfst wasachtige, lichtgele klokjes. Daarmee zorgt hij voor bloei op het moment dat de meeste schaduwplanten al klaar zijn. Houdt van vochtige, humusrijke grond.

Bedstro (Asperula taurina)

Halfschaduw tot schaduw · bloei mei–juni, wit · 30 cm · bladverliezend

Bosplantje met luchtige witte bloemschermen die fris en aangenaam ruiken. Oersterk en bestand tegen strenge vorst. Mooi te combineren met hosta.

Geranium nodosum

Halfschaduw tot schaduw · bloei juni–september, lichtpaars · 30–40 cm · bladverliezend

Een ooievaarsbek die juist graag in de schaduw staat, bijvoorbeeld onder een boom. Bloeit de hele zomer door met kleine lichtpaarse bloemen en verdraagt ook drogere grond. Er zijn meer geraniums die schaduw verdragen, zoals Geranium macrorrhizum en Geranium phaeum.

Salomonszegel (Polygonatum multiflorum)

Halfschaduw tot schaduw · bloei mei–juni, wit · 50–80 cm · bladverliezend

Sierlijk gebogen stengels met onder elk blad een rij hangende witte klokjes. Na de bloei verschijnen blauwzwarte besjes, die giftig zijn. Breidt zich langzaam uit met wortelstokken en geeft structuur tussen lagere bodembedekkers.

Italiaanse aronskelk (Arum italicum)

Halfschaduw tot schaduw · bloei mei–juni, lichtgeel · 20–30 cm · blad in de winter

Echte schaduwplant voor vochtige, humusrijke grond. Het blad met witte aders verschijnt in het najaar en blijft de winter door staan; na vorst hangt het tijdelijk slap, maar het herstelt zich. In mei en juni volgt een bloeikolf met een lichtgeel schutblad. In de zomer sterft het blad af en blijft er een kolf met oranjerode bessen over. Giftig.

Bladplanten, varens en siergrassen

In de schaduw draait het minder om bloemen en meer om blad. Verschil in vorm, maat en kleur van het blad zorgt het hele jaar voor afwisseling.

Hosta of hartlelie

Halfschaduw tot schaduw · bloei juli–augustus, lila of wit · 30–90 cm · bladverliezend

De bekendste schaduwplant, in talloze bladkleuren van blauwgroen tot geelgroen en bont. Hoe lichter het blad, hoe meer zon de plant verdraagt; voor een heel donkere plek kies je een blauwbladige hosta. Slakken zijn de grootste vijand; blauwbladige soorten met dik blad hebben er minder last van.

Zegge (Carex morrowii)

Halfschaduw tot schaduw · bloei april–mei · 30–40 cm · wintergroen

Wintergroen siergras dat zich prima thuisvoelt op een koele plek. Door de compacte groei goed bruikbaar als bodembedekker of rand langs een pad. Vraagt weinig onderhoud: haal dood blad weg en houd de grond vochtig. Heeft de plant een opknapbeurt nodig, knip dan begin maart al het blad terug.

Zachte naaldvaren (Polystichum setiferum)

Halfschaduw tot diepe schaduw · 60–90 cm · wintergroen

Varens zijn een uitstekende keuze voor plekken waar weinig anders wil groeien. Deze naaldvaren heeft fijn, veervormig blad en ziet er het hele jaar goed uit. Stelt weinig eisen, maar de grond moet vochtig zijn. Staat hij onder een boom, controleer dan in droge periodes of er genoeg water bij de wortels komt.

Tongvaren (Asplenium scolopendrium)

Schaduw tot diepe schaduw · 30–50 cm · wintergroen

Varen met onverdeeld, glanzend tongvormig blad. Verdraagt diepe schaduw en groeit in het wild op vochtige oude muurtjes, langs water en in bossen. In een donkere hoek is het mooi om verschillende varens te combineren; de tongvaren geeft daarbij een rustig contrast met het fijne blad van de naaldvaren.

Valse netel (Boehmeria sieboldiana)

Halfschaduw · bloei juli–september · 100–150 cm · bladverliezend

Familie van de brandnetel en daar met het gekartelde blad wel wat op lijkend, maar zonder brandharen. Valt vooral op door de lichtgroene bladkleur, die donkere plekken optilt. De onopvallende bloemen worden bezocht door bijen en vlinders.

Schout-bij-nacht (Rodgersia)

Halfschaduw tot schaduw · bloei mei–juli, wit of roze · 100–150 cm · bladverliezend

Groeit van nature in bossen en langs water en is daarom een goede keuze bij een vijver. Groot, handvormig of geveerd blad en pluimen in wit of roze. Wil een vochtige, humusrijke bodem. Winterhard, maar niet wintergroen.

Een wintergroene heester: skimmia

Skimmia (Skimmia japonica ‘Rubella’)

Halfschaduw tot schaduw · knoppen in de winter, bloei april, wit · 60–100 cm · wintergroen

Compacte wintergroene heester die in de winter donkerroze bloemknoppen draagt en daarmee kleur geeft aan een sobere wintertuin. In het voorjaar gaan de knoppen open als geurige witte bloemen. Redelijk goed winterhard; bescherm hem in een strenge winter tegen uitdrogende oostenwind. Houdt van licht zure, humusrijke grond.

Schaduwplanten planten en verzorgen

De meeste schaduwplanten komen van nature uit bossen. Daar ligt een laag bladeren die langzaam verteert tot humus. Wie die omstandigheden nabootst, heeft het meeste succes.

1. Verbeter de grond
   Werk voor het planten compost of bladaarde door de bovenste 20 centimeter. Op zandgrond houdt dat vocht vast, op kleigrond maakt het de grond luchtiger.
2. Plant in het voor- of najaar
   Maart–april en september–oktober zijn de beste maanden. De grond is dan vochtig en de planten wortelen in voordat het droog of koud wordt.
3. Plant dicht genoeg
   Bodembedekkers plant je met 7 tot 11 stuks per vierkante meter, grotere planten zoals hosta en varens met 3 tot 5. Zo sluit de border sneller.
4. Geef extra water onder bomen
   Een dicht bladerdak houdt veel regen tegen en boomwortels nemen veel vocht op. Geef het eerste jaar regelmatig water, ook als het geregend heeft.
5. Laat blad liggen
   Gevallen blad tussen de planten verteert tot humus en beschermt de wortels. Haal het alleen weg van wintergroene bodembedekkers als het ze verstikt.

Een schaduwborder samenstellen

Een schaduwborder wordt pas interessant als je met lagen en contrast werkt. Begin met een basis van wintergroene bodembedekkers, zoals mansoor, schaduwkruid of elfenbloem. Daarboven komen middelhoge planten met opvallend blad, zoals hosta, varens en zegge. Hoge planten als vingerhoedskruid, salomonszegel en schout-bij-nacht geven hoogte en structuur.

Wissel grof en fijn blad af: het grote blad van hosta of rodgersia naast het fijne blad van varens of lievevrouwebedstro. Lichte bladkleuren en witte bloemen lichten donkere plekken op, terwijl donker blad juist wegvalt. Spreid de bloei door voorjaarsbloeiers zoals bosanemoon en longkruid te combineren met zomerbloeiers als geranium en najaarsbloeiers als de Japanse wasbloem.